Savunma sanayiini dışarıdan izleyen biri için her şey tek bir cümleye sığar gibi görünür. “Türkiye savunmada büyüyor.” Ama işin mutfağına girince tablo daha netleşiyor. Bu büyüme, birkaç büyük şirketten ibaret değil; şehir şehir yayılan, binlerce tedarikçiyi ve uzmanlığı bir araya getiren bir ekosistem.
Bu ekosistemin “haritasını” çıkarmanın en gerçekçi yolu, Türkiye’de savunma-havacılık-uzay alanında oluşan kümelenmelere bakmak. Çünkü kümelenmeler, hangi bölgede hangi üretim kabiliyetlerinin yoğunlaştığını oldukça iyi anlatıyor.
Ankara: “merkez” ve sistem entegrasyonu omurgası
Ankara, savunma sanayiinin planlama ve ana yüklenici ekosisteminin kalbi olarak görülüyor. Burada dikkat çeken yapılardan biri, OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA). Kümelenmenin kuruluş amacı; savunma ve havacılıkta mal/hizmet üreten firmaların ortak hareket ederek yerli üretim payını artırması olarak tarif ediliyor.
Pratikte Ankara; elektronik, yazılım, komuta-kontrol, haberleşme, simülasyon, roket/füze alt sistemleri ve çok geniş bir tedarik zincirini aynı çatı altında buluşturabilen bir yapı sunuyor.
İstanbul ve Marmara: üretim–tedarik ağı ve “Kuzey Marmara” etkisi
Marmara hattı (özellikle İstanbul çevresi), savunma-havacılık-uzay tarafında üretim kabiliyetleri ve tedarik ağıyla öne çıkıyor. SAHA İstanbul bu bölgenin en bilinen kümelenmelerinden biri; kuruluş motivasyonunu Kuzey Marmara’daki sanayi gücü üzerinden yerlilik oranını artırmak şeklinde anlatıyor ve üye sayısını 2025 itibarıyla 1300 olarak paylaşıyor.
Bu bölgenin “viral” tarafı şu, Marmara’da savunma sanayii çoğu zaman insanların gündelik hayatına en yakın yerden dokunuyor, metal işleme, kompozit, elektronik, hassas üretim, yazılım, test/kalite gibi başlıklar çok farklı sektörlerle iç içe.
İzmir ve Ege: Savunma, Havacılık, Uzay kümelenmesi ve denizcilik hattı
Ege’de savunma sanayii ekosistemi, kümelenme yapıları üzerinden daha görünür hale geliyor. İzmir merkezli Ege Savunma Sanayi, Havacılık ve Uzay Kümelenmesi (ESAS) bu alandaki yapılardan biri ve bölgesel etkinlik/fuar organizasyonlarıyla da öne çıkıyor.
Ege bölgesinin güçlü tarafı; denizcilik ekseni, yan sanayi kabiliyeti ve sanayi çeşitliliğiyle savunmaya “çarpan etkisi” yaratabilmesi.
Eskişehir: havacılık motorları ve kümelenme ekosistemi
Eskişehir, havacılık tarafında özellikle motor ve kritik parça üretimiyle anılıyor. TEI, kendini havacılık sanayisine uluslararası çapta ürün ve hizmet sunan üretici/tasarım merkezi olarak tanımlıyor ve yerleşkesinin Eskişehir’de olduğunu açıkça belirtiyor.
Buna ek olarak Eskişehir’de Eskişehir Havacılık Kümelenmesi (ESAC) gibi yapılanmalar, şehirdeki havacılık odağını daha kurumsal bir zemine taşıyor.
Türkiye’de savunma kümelenmeleri neden “haritayı” anlatıyor?
Akademik çalışmalarda da savunma sanayii kümelenmelerinin başta Ankara olmak üzere İstanbul, İzmir ve Eskişehir gibi illerde geliştiği vurgulanıyor. Tisej
Ayrıca sektörel kataloglarda, farklı şehirlerdeki savunma/havacılık/uzay kümelenmelerine yer verildiği görülüyor.
